Een passie voor taal

Miche: “Taal is voor mij altijd belangrijk geweest. Ook al heb ik jarenlang gewerkt als grafisch vormgeefster en fotografe en later in toegepaste en beeldende kunst, gaandeweg begon ik me steeds meer aangetrokken te voelen tot woorden en poëzie. Ik raakte in diezelfde periode ook geboeid door Oosterse filosofie en kwam op die manier terecht bij haiku. Er zit een bedrieglijke eenvoud in een afgewerkte haiku, maar precies de juiste woorden vinden is vaak een werk van lange adem. Zinsbouw, woordenschat, ritme, klankkleur, dat zijn allemaal belangrijke aspecten bij het schrijven. Daarnaast probeer je om je gedachten vorm te geven vanuit je hart, zo komt er een bepaald gevoel in.

In 1972 heb ik mijn eerste haiku geschreven, dat mooie boekje heb ik nog altijd. Als ik het nu doorblader, merk ik dat er veel slecht materiaal tussen zit. Omdat ik het al zoveel jaren doe, ruim vijftig jaar intussen, kan ik het technische aspect intussen wel wat loslaten. Ik ga nu bewust meer intuïtief te werk. Dat was vroeger moeilijker, omdat ik de vorm nog onder de knie moest krijgen.”

Wat is 'haiku'?

Haiku is een Japanse vorm van poëzie die enerzijds zeer technisch is, en tegelijk ook veel te maken heeft met inleving in de natuur en de seizoenen. Een haiku bestaat doorgaans uit drie versregels, verdeeld over respectievelijk vijf-zeven-vijf lettergrepen, dus zeventien in totaal. Het is rijmloos en verwoordt een sterk ogenblik. Miche: “De kracht van haiku zit hem in de bondigheid; met weinig woorden moet je veel zeggen, de essentie vatten. Dat is moeilijker dan het op het eerste gezicht lijkt.”

Het begin van de dag

Miche: “Veel ruimte heb ik niet in mijn appartement. Ik kan hier geen grote beeldende werken maken. Mijn keuze voor haiku heeft ook daarmee te maken, in die beperking zit net de schoonheid. Nog voor ik ontbijt, begin ik al te schrijven. Voor mij is die poëzie geen vrijblijvende bezigheid, het is mijn leven. Het stoort me, als mensen het hebben over ‘je hobby’tje’. Creëren is het eerste waar ik aan denk, als ik aan mijn dag begin."

"Ik begin altijd op losse velletjes papier. Dan schrijf en schrap ik tot het goed zit, en pas dan schrijf ik het in mijn boekje. Het gebeurt ook dat ik maar geen passende volgende zin vind. Dan leg ik alles weg en laat er wat tijd overheen gaan. Zo heb ik een doos vol met goede ideeën en aanzetten, waar ik dan geregeld nog eens opnieuw naar kijk.

Als ik echt niet verder geraak met een zin, dan gooi ik hem in de prullenmand. Dat mag je letterlijk nemen. Ik werk nooit met de computer, alleen met de hand. Af en toe heb ik een idee van een onderwerp waar ik het over wil hebben, zoals laatst over een papieren vlieger. Dan blader ik in een van mijn vele boeken om me te laten inspireren. Soms komt er dan ineens iets, soms ook niet en dan laat ik het los.”

Er zit een bedrieglijke eenvoud in een haiku: je moet precies de juiste woorden vinden.

De zin van het leven

Miche: “Binnen het algemene genre van haiku zijn er verschillende soorten gedichten en voor elk daarvan heb ik een apart boekje. Zo schrijf ik ook senryu, dat gaat meer over mensen en dieren, hun eigenaardigheden en de lichtvoetigheid ervan.

En dan heb ik ook nog een boekje voor tanka, dat is een poëzievorm zoals haiku maar dan met nog twee regels erbij van elk zeven lettergrepen. Het is lyrisch, je kan er meer emoties in kwijt. Welke vorm ik ga schrijven, daar denk ik niet bewust over na. Het is een keuze die vanzelf tot stand komt, op gevoel."

"Kunst is voor mij een manier om in het leven te staan. Er zijn mensen die wetenschappelijk opgeleid zijn, die denken helemaal anders. Voor mij is taal een zeer interessant medium. Het is iets dat me elke dag bezighoudt, dat ik nooit loslaat. Het is mijn adem. Als je mij dat afneemt, dan ben ik er niet meer. Leven begint met een inademing en eindigt met een uitademing. Alles wat daar tussenin ligt, vul je op je eigen manier in. Al kan je sommige dingen ook niet kiezen.”

Poëzie als troost

Miche: “Een tijd geleden kreeg ik te horen dat ik gezondheidsproblemen heb. Zoiets gooit je leven overhoop. Ineens moet je anders naar de dingen gaan kijken. Ik weet dat mijn tijd eindig is. Daarin helpt het schrijven ook. Onlangs moest ik een tijd in het ziekenhuis doorbrengen. Ik had mijn haikuboekje niet bij me, maar wel papier en balpen. Ik lag aan een infuus en zag vanuit mijn bed hoe eekhoorntjes in de bomen sprongen. Ik begon erover te schrijven. bomen gaan botten een eekhoorntje wipt en wipt vroeg het voorjaar in Op die manier bracht haiku me niet alleen afleiding, maar ook troost. Door haiku te schrijven, leer je je aandacht te focussen op dat wat je raakt. Dat groeit met de jaren. Naarmate ik meer ben gaan schrijven, ben ik ook meer gaan letten op de kleine dingen. Die zou ik anders misschien over het hoofd hebben gezien. Ook dat is voor mij een mooi aspect van haiku.”

Ik weet dat mijn tijd eindig is. Daarin helpt het schrijven

Luister naar hoe Miche 't vertelde

De reportage over Miche maakte deel uit van de expo 'Lang zullen we leven', gemaakt door schrijfster Kristien In ’t Ven en fotografe Greetje Van Buggenhout. Die tentoonstelling over oudere mensen vol energie en passie reisde langs Zorgbedrijflocaties tussen oktober '25 en maart '26. Met foto's, tekst én audio.
Naar de geluidsopname